Ferdinand Porsche – genialny inżynier, czy współpracownik Hitlera?
Przedstawiamy życiorys Ferdinanda Porsche. Czy wiesz, że Dr inż. Porsche nie ukończył żadnych studiów? Czy wiesz, że otrzymał pierścień Totenkopfring Reichsführera SS? Oto historia przepisana z niemieckiej encyklopedii…
Ferdinand Porsche urodził się w roku 1875 w Cesarstwie Austro-Węgier w miejscowości Maffersdorf (nad Nysą Łużycką, dzisiejsze Czechy). Był trzecim dzieckiem hydraulika Antona Porsche.
Jego wyjątkowy talent techniczny był widoczny już w młodości i po ukończeniu szkoły podstawowej, gdy rozpoczął naukę zawodu w firmie hydraulicznej ojca, uczęszczał też na zajęcia wieczorowe w Państwowej Szkole Technicznej w Reichenbergu (dzisiejszy Liberec). Była to jedyna szkoła jaką ukończył Ferdinand Porsche. Poza wykładami teoretycznymi na ówczesnej Technische Hochschule Wien (Politechnika Wiedeńska), – na które zresztą uczęszczał bez wpisu w rejestr studentów – Ferdinand Porsche nie uczęszczał na żadną uczelnię wyższą.
W roku 1903 Porsche poślubił Aloisię Johannę Kaes z Purschau. Rok później — w 1904 – urodziło się ich pierwsze dziecko – córka Louise, a w roku 1909 – syn Ferry.
Przebłyski genialnego konstruktora
W roku 1893, w wieku 18 lat, Porsche rozpoczął pracę w firmie United Electricity Company w Wiedniu. Tam w ciągu czterech lat, awansował z mechanika na kierownika działu testów. Tam też zaprojektował silnik elektryczny montowany do piasty koła i napędzający pojazd. Był to jego pierwszy patent (z roku 1896), który rozpoczął pasmo sukcesów.
W roku 1899 Ferdinand Porsche przeniósł się do fabryki Lohner i tam zbudował model z silnikami elektrycznymi w piastach i silnikiem spalinowym, który napędzał generator wytwarzający prąd potrzebny do pracy silników napędowych.
W roku 1904 opuścił jednak zakłady Lohnera, gdy ten uznał badania Porsche za zbyt drogie.
Początek wielkiej kariery
W roku 1906 Ferdinand Porsche trafił do Österreichische Daimler-Motoren-Gesellschaft, gdzie pracował jako kierownik ds. rozwoju i produkcji. Zajmował się tam rozwojem pojazdów osobowych, silników lotniczych i samochodów sportowych. Jego pierwsze silniki lotnicze do sterowców i samolotów pojawiły się już w 1908. Tam też skonstruował swój pierwszy samochód sportowy. W roku 1910 – jadąc z Heinrichem Schönfeldtem zaprojektowanym przez siebie modelem Austro-Daimler– wygrał test niezawodności.
Przełomem dla konstruktora była I wojna światowa. Działania wojenne i ogromny rozwój techniki oraz znaczne nakłady finansowe zaowocowały wieloma projektami dla Armii Cesarsko Królewskiej. Spowodowało to znaczące zyski dla firmy, w wyniku tego – w roku 1917 – Porsche został mianowany dyrektorem generalnym Austro-Daimler. Wtedy też Ferdinand Porsche został odznaczony doktoratem honoris causa Uniwersytetu Technicznego w Wiedniu
Otrzymał też Krzyż Oficerski Orderu Franciszka Józefa za zasługi dla Austrii, a nawet – w roku 1918 – zaproponowano mu do stan szlachecki. Upadek monarchii habsburskiej zniweczył jednak ten pomysł.
Po wojnie, Ferdinand Porsche koncentrował się na budowie samochodów wyścigowych, a zaprojektowany przez niego model wygrał 51 razy w czasie 52 startów. Wtedy też, aby nie być utożsamianym z monarchią Austro Węgier, przyjął obywatelstwo czeskie, zgodnie z miejscem urodzenia.
Po ograniczeniu przez firmę funduszy na dział wyścigowy, w roku1923 Ferdinand Porsche opuścił firmę Austro-Daimler.
Czasy w Daimler-Motoren-Gesellschaft
Po odejściu, przeniósł się do Stuttgartu, gdzie od kwietnia 1923 pracował jako kierownik biura projektowego i członek zarządu Daimler-Motoren-Gesellschaft (DMG)
W DMG poświęcił się dalszemu rozwojowi samochodów sportowych, a zwłaszcza doładowania silnika za pomocą sprężarki mechanicznej. Opierając się na swych pracach, w roku 1924 zaprojektował pierwszy model z kompresorem Mercedes 24/100/140 KM (później Mercedes-Benz Type 630). Od roku 1926 w nowej firmie Daimler-Benz, Porsche zaprojektował znane modele samochodów sportowych Mercedes-Benz Type S, SS i SSK .
W uznaniu dla projektu dwulitrowego Mercedesa z doładowaniem, który wygrał Targa Florio, Politechnika w Stuttgarcie przyznała Ferdinandowi Porsche honorowy tytuł Dr.Ing.
Po połączeniu firm Daimler i Benz zaczęły się jednak problemy Porsche. W roku 1928 nie przedłużono z nim umowy. Powodem były ogromne koszty jakie generowały jego projekty i niepowodzenia finansowe na rynku m.in. ciężarówek.
Po procesach sądowych z firmą Daimler-Benz, Porsche – w roku 1930 – rozpoczął samodzielną działalność, zakładając prywatne biuro projektowe. Udziały firmy wynosiły: 80% – Ferdinand Porsche, 10% – biznesmen i kierowca wyścigowy Adolf Rosenberger i 10% – zięć Porsche’a, wiedeński prawnik Anton Piëch. W roku 1935 10% udziałów Adolfa Rosenbergera przeszło na syna Ferrego.
Początkowo biuro projektowe miało zamówienia od firm Zundapp, NSU, Wanderer. Wtedy też opracowano wyścigowy Auto Union.
Potem zaś przyszedł czas III Rzeszy
Od roku 1934 Porsche i jego biuro projektowali na zlecenie Rzeszy „niemiecki samochód dla Ludu”, czyli znanego doskonale Garbusa. Oprócz „samochodu dla ludu”, w roku 1937 firma Porsche otrzymała też zlecenie opracowania „rolniczego traktora dla ludzi”.
Ze względu na dobrą sytuację finansową, w roku 1937 firma Porsche zmieniła formę prawną z „biura inżynierskiego” na spółkę komandytową. Udziałowcami byli, poza Ferdinandem Porsche, jego dzieci Ferry (15%) i Louise (5%) oraz jej mąż Anton Piëch (10%).
Te doskonałe warunki finansowe nie były jednak tylko docenieniem kunsztu konstruktora (chociaż na pewno także, gdyż w roku 1940 Porsche otrzymał tytuł profesorem honorowego na Uniwersytecie Technicznym w Stuttgarcie). W dużej mierze była to jednak zgodność z poglądami Hitlera .
W roku 1934, za namową Hitlera, Ferdinand Porsche zrezygnował z obywatelstwa czechosłowackiego i przyjął obywatelstwo niemieckie. Został też – w roku 1935 – członkiem NSDAP z numerem członkowskim 5 643 287.
Od 30 stycznia 1942 Porsche został wprowadzony do Allgemeine SS jako honorowy SS-Oberführer i w tym samym roku został odznaczony Krzyżem Zasługi Wojennej I Klasy (w marcu 1944 otrzymał też Totenkopfring Reichsführera SS czyli pierścień przywódcy SS).
Ferdinand Porsche był ulubionym konstruktorem Hitlera. W roku 1938 został dyrektorem zarządzającym i członkiem rady nadzorczej Volkswagenwerk GmbH, która zajęła się tworzeniem fabryki VW. Od roku 1939 był zaangażowany w przemysł wojenny, a od 1941 do 1943 był przewodniczącym komisji pancernej – najwyższego stanowiska w gospodarce wojennej.
Zaangażowany był m.in. w rozwój czołgu Panzerkampfwagen VI Tiger, przejął też patronat nad działem prób i testów „Instytutu Szkolenia Technicznego Samochodowego Waffen-SS”.
W czasie wojny Porsche przekształcił fabrykę Volkswagena na produkcję uzbrojenia, w roku 1943, z jego inicjatywy, fabryka Volkswagena przejęła kierownictwo Peugeota we Francji.
Niechlubne lata wojny
Ferdinand Porsche był jednym z pierwszych przedsiębiorców, którzy poprosili Hitlera i Himmlera o jeńców wojennych jako siłę roboczą. Około 20 000 osób – dwie trzecie wszystkich, którzy pracowali w fabryce VW podczas II wojny światowej – to robotnicy przymusowi z Polski, Związku Radzieckiego, Włoch, Francji, Belgii i Holandii, a także niemieccy „więźniowie Wehrmachtu”, czyli „niemiecki gorszy sort” (bez obrazy dla gorszego sortu o którym wspominało nasze bożyszcze).
Niedaleko Wolfsburga kierownictwo firmy, utworzyło „centrum opieki nad dziećmi robotników przymusowych”. W publikacjach, miejsce to jest nazywane „Obóz dla dzieci w Rühen” . Dzieci przebywające w fatalnych warunkach były dziesiątkowane chorobami i niedożywieniem. Zginęły setki dzieci. Lekarz SS nadzorujący tę placówkę na swoim procesie (zakończonym karą śmierci), stwierdził że poinformował Porsche o sytuacji w „domu” na konferencji dyrektorów pod koniec 1944 roku. O ile wiadomo, Porsche nic nie zrobił
Koniec wojny
W styczniu 1945, Ferdinand Porsche przeszedł na emeryturę i zamieszkał w Austrii w Zell am See, gdzie w roku 1941 zakupił ponad 600-letnią posiadłość ziemską. Rodziny Porsche i Piëch sprowadziły tam swoje dzieci i cały czas wojny tam przebywali. W roku1944 przeniesiono tam biuro projektowe za Stuttgartu.
Ferdinand Porsche nie uniknął powojennych represji. Tyle tylko, że był pociągnięty do odpowiedzialności jedynie za… wykroczenia wobec Peugeot.
W grudniu 1945 został aresztowany wraz z synem Ferrym Porsche i zięciem Antonem Piëchem. Oskarżono ich o deportację francuskich robotników firmy Peugeot podczas okupacji Francji ,oraz o odpowiedzialność za demontaż i przeniesienie maszyn i narzędzi Peugeota do fabryki Volkswagena.
Ferry Porsche został zwolniony z więzienia po trzech miesiącach, Ferdinand Porsche i Anton Piëch spędzili 22 miesiące we francuskich więzieniach.
Zostali zwolnieni po złożeniu kaucji w sierpniu 1947 r, a następnie w roku 1948 uniewinnieni.
Po wojnie Ferdinand Porsche próbował otrzymać obywatelstwo austriackie, ale przepisy zabraniające tego dla osób naturalizowanych w Rzeszy Niemieckiej w latach 1933-1938, uniemożliwiały taki proces.
W roku 1949 Ferdinand Porsche wrócił więc do Stuttgartu i to właśnie tam zmarł w styczniu 1951 w wieku 76 lat. Jego grób znajduje się w posiadłości w Zell am See, gdzie jego urna jest pochowana w domowej kaplicy.
Po wojnie wnukowie Ferdinanda Porsche (obydwaj ma zdjęciu) rozbudowali niemiecką motoryzację, stając się prawdziwymi potentatami.
CZYTAJ JAKIE AUTA KUPUJĄ POLACY
Co było dalej z rodziną Porsche?
Firma założona przez jego syna Ferry’ego Porsche, Dr. Ing. hc F. Porsche AG , jest dziś jednym z najbardziej znanych producentów samochodów sportowych . Jego córka Louise Piëch (1904–1999) stała na czele Porsche Holding GmbH w Salzburgu od 1952 do 1971 roku ; firma ta posiada wyłączne prawa dystrybucyjne dla Volkswagena w Austrii. Jego wnuk Ferdinand Alexander Porsche (1935–2012) zaprojektował Porsche 911 , założył Porsche Design GmbH i był przewodniczącym rady nadzorczej Porsche AG od 1990 do 1993 roku. Wolfgang Porsche , najmłodszy syn Ferry’ego Porsche, objął stanowisko przewodniczącego rady nadzorczej Porsche w 2007 roku. Wnuk Ferdinand Piëch (1937–2019) był prezesem zarządu Volkswagen AG od 1993 do 2002 roku, a następnie przewodniczącym rady nadzorczej do 2015 roku .
Jak postrzegany jest Ferdinand Porsche?
Na zakończenie warto zauważyć jak ocenia się zaangażowanie Porsche w reżim nazistowski.
Historyk z Bochum, Hans Mommsen , który kierował – w imieniu Volkswagen AG – projektem badawczym dotyczącym historii VW , opisał Porsche jako „ technokratę , który z pewnością nie był zbrodniarzem wojennym ”.
Z drugiej strony krytycy i członkowie partii Zielonych w radzie miejskiej Wolfsburga, w roku 1988 przypisywali Porsche osobisty współudział w cierpieniu robotników przymusowych i więźniów obozów koncentracyjnych.
Faktem jest, że w roku 2010, na podstawie raportu komisji na temat nazw ulic, nazwę Prof.-Porsche-Straße w Klagenfurcie zmieniono na Porschestraße (od samochodu opracowanego przez Porsche). Faktem jest też, że w Wolfsburgu jedną z ulic nazwano Porschestraße w roku 1951, jako hołd oddany po śmierci konstruktorowi Ferdinandowi Porsche i ulica nadal nosi tą nazwę.
Na zakończenie warto podkreślić, że wszystkie dane opisane w tekście pochodzą z niemieckiej wikipedii.
Bogusław Korzeniowski
